مهشيد موسوي

محمد شاه سومين پادشاه سلسله قاجار فرزند عباس ميرزا وليعهد فتحعليشاه بود که پس از مرگ پدر و در زمان حيات فتحعليشاه به وليعهدي منصوب گرديد. همين که خبر مرگ فتحعليشاه در تبريز به محمد ميرزا رسيد در همان شهر تاجگذاري کرد، سپس با سپاهيان خود از تبريز به طرف تهران حرکت نمود. در نزديکي پايتخت با سپاهيان سلطان علي ميرزا ظل السلطان عموي خود روبرو شد. ولي لشکريان ظل السلطان به زودي شکست خورده و متلاشي شدند. در ضمن يکي ديگر از عموهاي محمد شاه يعني حسنعلي ميرزا (فرمانفرما) در شيرزا خود را پادشاه خواند، ولي قواي محمد شاه سپاهيان او را در جنوب قمشه در هم شکستند.

محمد شاه در آغازسلطنت قائم مقام فراهاني را که در تبريز سمت پيشکاري و وزارت او را داشت به صدر اعظمي منصوب کرد. ولي کمتر از يکسال بعد به تحريک و سعايت سرجان کمپبل وزير مختار وقت انگليس در ايران دستور بازداشت و قتل آن مرد بزرگ را داد. يحيي دولت آبادي درباره قتل قائم مقام مي نويسد:

... بالجمله پنج يا شش روز قائم مقام را در حوضخانه زيرزمين نگارستان نگاه داشتند. براي تحليل بردن قواي جسماني او و اين که شايد از گرسنگي بميرد، از دادن غذا به او خودداري کردند، تا شب آخر "صفر اسمعيل خان قراجه داغي" که از اشقيا و سرهنگ فراشخانه و مير غضب باشي بود با چند مير غضب وارد حوضخانه شده و بر سر او ريخته بالاخره دستمالي در حلقش فرو برده و او را خفه کردند. ...

قتل ميرزا ابوالقاسم قائم مقام، بزرگترين جنايتي بود که در دوران سلطنت محمد شاه اتفاق افتاد. وي به تصديق دوست و دشمن مردي توانا و دانا و وطن خواه بود و پادشاه قاجار مي توانست بخوبي از دانش و بينش وي در کار مملکت بهره بگيرد.

پس از قتل قائم مقام، محمد شاه معلم سابق خود حاج ميرزا آقاسي را به صدارت منصوب کرد. در دوران صدارت او محمد شاه به تحريک روسها به هرات لشکر کشي کرد ولي به علت مخالفت شديد انگليسيها در اين جنگ شکست خورد.

لشکر کشي براي فتح هرات و تسلط بر افغانستان يکي از مهمترين وقايع دوران سلطنت سومين پادشاه قاجار است که پيامدهاي ناگواري براي ايران و ايرانيان به بار آورد  و رسوايي شکست در اين جنگ و گردن نهادن به شرايط خفت بار انگليسيها که راه مداخلات بعدي آنان را در ايران هموار ساخت ميراثي بود که محمد شاه و صدر اعظمش براي جانشينان خود بر جاي گذاشتند.

شکست در جنگ و تحريکات انگليسيها و بروز طاعون و وبا در ايران و عدم کفايت حاج ميرزا آقاسي در مقابله با اين مشکلات، هرج و مرج و آشفتگي شديدي در ايران بوجود آورد و در اين ميان خود محمد شاه که عليل و مريض بود در سال 1226 هجري شمسي پس از چهارده سال و سه ماه سلطنت در سن 43 سالگي در گذشت. وي به هنگام مرگ 9 اولاد داشت که پنج تن آنان پسر و چهار تن دختر بودند. در ميان زنان محمد شاه مهد عليا از زنان مقتدر دربار و در امر عزل و نصب افراد دخالت کامل داشت و در اداره امور مملکت اعمال نفوذ مي کرد.  او داراي يک پسر و يک دختر بود که اولي ناصرالدين ميرزا وليعهد محمد شاه که پس از مرگ پدر به پادشاهي رسيد و دومي ملک زاده عزت الدوله که بعدها به همسري ميرزا تقي خان امير کبير درآمد. فرزندان ديگرش عبارت بودند از عباس ميرزا، عبدالصمد ميرزا، محمد تقي ميرزا، ابراهيم ميرزا، آسيه خانم، عذرا خانم و زهرا خانم بودند.